Grounded Theory Research

Grounded Theory Research ဆိုတာ လူမှုဗေဒနဲ့ သုတေသနလောကမှာ အသုံးများတဲ့ Qualitative Research (အရည်အသွေးအခြေပြု သုတေသန) နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ရိုးရိုးသုတေသနတွေက ရှိပြီးသား Theory (သီအိုရီ) တစ်ခုကို အမှန် ဟုတ်၊ မဟုတ် စမ်းသပ်တာမျိုးဖြစ်ပေမဲ့ Grounded Theory ကတော့ “အချက်အလက်တွေကနေတစ်ဆင့် သီအိုရီအသစ်တစ်ခုကို အောက်ခြေကနေ စတင်တည်ဆောက်တာ” ဖြစ်ပါတယ်။

Grounded Theory ရဲ့ အဓိကထူးခြားချက်တွေကို အလွယ်နားလည်အောင် အကြမ်းဖျဉ်း ရေးပြချင်ပါတယ်။

၁။ အောက်ခြေမှ အထက်သို့ (Bottom-up Approach)
အစဉ်အလာ သုတေသနတွေမှာ Hypothesis (ယူဆချက်) တစ်ခုအရင်ထုတ်ပြီးမှ အချက်အလက်ရှာကြတာပါ။ ဒါပေမဲ့ Grounded Theory မှာတော့ ဘာယူဆချက်မှ ကြိုမထားဘဲ Data (အချက်အလက်) တွေကို အရင်စုဆောင်းပါတယ်။ အဲ့ဒီ အချက်အလက်တွေကို စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရင်းနဲ့မှ နောက်ဆုံးမှာ သီအိုရီတစ်ခု ထွက်လာတာမျိုးပါ။

၂။ အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်ခြင်း (Iterative Process)
ဒီနည်းလမ်းမှာ အချက်အလက်စုဆောင်းခြင်း (Data Collection) နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Analysis) ကို တစ်ပြိုင်တည်း လုပ်ဆောင်ပါတယ်။
လူတစ်ယောက်ကို Interview လုပ်တယ်။ ရလာတဲ့ အဖြေကို ချက်ချင်း Analysis လုပ်ပြီး Code (သင်္ကေတ) တွေ သတ်မှတ်ပါတယ်။ ထွက်လာတဲ့ ရလဒ်ပေါ်မူတည်ပြီး နောက်ထပ် ဘယ်သူ့ကို ဘာမေးရမလဲဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။

၃။ Constant Comparison (အမြဲမပြတ် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း)
ရသမျှ အချက်အလက်အသစ်တွေကို အရင်ရထားတဲ့ အချက်အလက်တွေနဲ့ အမြဲနှိုင်းယှဉ်ပါတယ်။ တူညီတဲ့အချက်တွေ၊ ကွဲပြားတဲ့အချက်တွေကို စုစည်းပြီး Category (အုပ်စု) တွေ ခွဲပါတယ်။

၄။ Theoretical Sampling နဲ့ Saturation
Theoretical Sampling: သီအိုရီ ပီပြင်လာဖို့အတွက် ဘယ်သူ့ဆီက အချက်အလက်သွားယူရမလဲဆိုတာကို အရင်ဆုံး ရွေးချယ်တာပါ။
Saturation: အချက်အလက်အသစ်တွေ ထပ်စုပေမဲ့လည်း ထူးခြားတဲ့ အဖြေအသစ် ထပ်မထွက်လာတော့ဘဲ တူညီတာတွေပဲ ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်နေတဲ့အခြေအနေ (အဝတ်လျှော်စက်ထဲက ရေကုန်သလိုမျိုး) ကို ဆိုလိုပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အချက်အလက်စုတာကို ရပ်လိုက်ပါတယ်။

ဘယ်လိုအချိန်မှာ သုံးသင့်သလဲ?

လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အရင်က သီအိုရီ ကောင်းကောင်းမရှိသေးတဲ့အခါ။
လူတွေရဲ့ အပြုအမူနဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေနောက်ကွယ်က “ဘာကြောင့်၊ ဘယ်လို” ဆိုတဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သိချင်တဲ့အခါ။

ဥပမာ- “ကင်ဆာဝေဒနာရှင်တွေဟာ ရောဂါကို ဘယ်လိုစိတ်ဓာတ်နဲ့ ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်သလဲ” ဆိုတာကို လေ့လာချင်ရင် သူတို့ရဲ့ စကားလုံးတွေ၊ ခံစားချက်တွေကနေတစ်ဆင့် “ရှင်သန်ခြင်း သီအိုရီ” တစ်ခုကို Grounded Theory နဲ့ တည်ဆောက်နိုင်ပါတယ်။

ဒီသုတေသန နည်းလမ်းမှာ အဓိကကျတဲ့ Coding (Open, Axial, Selective) ဆိုတဲ့ အဆင့်ကို မဖြစ်မနေကျော်ဖြတ်ကြရပါတယ်။

၁။ Grounded Theory ရဲ့ Coding အဆင့်ဆင့် (Data Analysis)
သုတေသနပညာရှင် Strauss နဲ့ Corbin တို့ ဖော်ပြခဲ့တဲ့ အဓိက အဆင့် ၃ ဆင့် ရှိပါတယ်။

(က) Open Coding (အလွှာဖွင့် ကုဒ်သွင်းခြင်း)
စုဆောင်းရရှိထားတဲ့ အချက်အလက် (ဥပမာ- Interview Transcript) တွေကို စာကြောင်းတစ်ကြောင်းချင်း စိစစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ပေါ်လွင်တဲ့ စကားလုံးတွေနဲ့ နာမည်တပ်ရတာပါ။အချက်အလက်တွေကို အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ခွဲပစ်တာပါ။
လူနာတစ်ဦးက “ကျွန်တော် ဆေးရုံတက်ရမှာ ကြောက်တယ်” လို့ပြောရင် ၎င်းကို “Fear of Hospitalization” ဆိုပြီး နာမည်တပ်တာမျိုးပါ။

(ခ) Axial Coding (ဝင်ရိုးစွဲ ကုဒ်သွင်းခြင်း)
Open Coding မှာ ရလာတဲ့ နာမည် (Codes) တွေကို အုပ်စုပြန်ဖွဲ့ရတာပါ။ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဘယ်လိုဆက်စပ်နေသလဲ၊ ဘယ်အချက်က အကြောင်းရင်း (Cause) လဲ၊ ဘယ်အချက်က ရလဒ် (Consequence) လဲဆိုတာကို ရှာဖွေရပါတယ်။ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်နေတဲ့ ကုဒ်တွေကို ပြန်လည်ချိတ်ဆက်ပြီး Category (အုပ်စု) ကြီးတွေ တည်ဆောက်ရတာပါ။

(ဂ) Selective Coding (ရွေးချယ်ကုဒ်သွင်းခြင်း)
ဒါက နောက်ဆုံးအဆင့်ပါ။ ရလာတဲ့ အုပ်စုတွေအားလုံးကို လွှမ်းမိုးထားတဲ့ Core Category (ဗဟိုချက် အယူအဆ) တစ်ခုကို ရှာဖွေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ဗဟိုချက်ကနေမှ သီအိုရီ (Theory) တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာတာပါ။

၂။ နမူနာယူရမည့် သုတေသနစာတမ်းများ

Grounded Theory ကို နယ်ပယ်အသီးသီးမှာ သုံးကြပါတယ်။ အခုဖော်ပြတဲ့စာတမ်းတွေက ဒီနည်းလမ်းကို အကောင်းဆုံး အသုံးချထားတဲ့ နမူနာတွေ ဖြစ်ပါတယ် (Google Scholar မှာလည်း ရှာဖွေဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်)။

(၁) ကျန်းမာရေးနှင့် စိတ်ပညာနယ်ပယ်
စာတမ်းအမည်: “Awareness of Dying”
စာရေးသူ: Barney Glaser & Anselm Strauss (Grounded Theory ကို စတင်ဖန်တီးသူများ)
ဘာကြောင့် နမူနာယူသင့်လဲ: ဒီစာတမ်းက Grounded Theory ရဲ့ အခြေခံအကျဆုံးနဲ့ ဂန္ထဝင်အကျဆုံး စာတမ်းပါ။ လူနာတွေ သူတို့ သေဆုံးတော့မယ်ဆိုတာကို ဘယ်လို သိရှိ လက်ခံသွားကြသလဲဆိုတာကို လေ့လာထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

(၂) စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ (Management)
စာတမ်းအမည်: “Building theories from case study research”
စာရေးသူ: Kathleen M. Eisenhardt
ဘာကြောင့် နမူနာယူသင့်လဲ: စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ Case Study တွေကနေ သီအိုရီ ဘယ်လိုထုတ်မလဲဆိုတာကို နည်းလမ်းတကျ ပြသထားပါတယ်။

(၃) ပညာရေးနှင့် လူမှုဗေဒ (Education & Sociology)
စာတမ်းအမည်: “The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research”
ဘာကြောင့် နမူနာယူသင့်လဲ: စာတမ်းထက် စာအုပ်အဆင့် ဖြစ်ပေမဲ့ Grounded Theory ရဲ့ “အမြဲမပြတ် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း (Constant Comparison)” နည်းလမ်းကို နားလည်ဖို့ အကောင်းဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ သတိပြုရန်အချက်များ
Grounded Theory လုပ်တဲ့အခါ “Theoretical Sensitivity” ရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက သုတေသနလုပ်သူဟာ အချက်အလက်တွေကြားက ဆက်စပ်မှုကို မြင်နိုင်စွမ်းရှိရပါမယ်။ ပြီးတော့ မိမိရဲ့ ကိုယ်ပိုင် အယူအဆတွေ (Preconceived notions) ကို ဘေးဖယ်ထားပြီး Data ပြောတာကိုပဲ နားထောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါက အကြမ်းဖျဉ်း ဖြစ်ပါတယ်။
အသေးစိတ်ကိုတော့ အားမှ ဆွေးနွေးကြတာပေါ့ဗျာ။ ကျွန်တော်က Qualitative Research ကို ၂၀၁၃ လောက်က လုပ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း Quanti နှင့် Quasi ကိုပဲ တောက်လျှောက်ရေးပေးနေရတော့ လိုအပ်ချက်တွေ ရှိနေနိုင်သလို အသစ် တိုးလာတဲ့ နည်းလမ်းတွေကို မသိနိုင်တာလဲ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။

နပေတိုး