Universal Health Coverage (UHC) အကြောင်း

Universal Health Coverage (UHC) အကြောင်း အသေးစိတ် ပြောပြချင်ပါတယ်။

မိတ်ဆွေ၊ Universal Health Coverage (UHC) ဆိုတာက ကျန်းမာရေးကဏ္ဍမှာ ကမ္ဘာ့အဆင့် မူဝါဒချမှတ်သူတွေ၊ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတွေ အာရုံစိုက်နေတဲ့ အရေးအကြီးဆုံး အကြောင်းအရာတစ်ခုပါပဲ။ WHO (ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့) က အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားတာကတော့ လူတိုင်းဟာ မိမိတို့ လိုအပ်တဲ့ အရည်အသွေးရှိ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှု အပြည့်အစုံကို လိုအပ်တဲ့အချိန်၊ လိုအပ်တဲ့နေရာမှာ ရရှိနိုင်ဖို့၊ ဒါပေမဲ့ ဒီဝန်ဆောင်မှုတွေကို အသုံးပြုတဲ့အတွက် ငွေရေးကြေးရေး အခက်အခဲ မကြုံရစေဖို့ ဆိုတဲ့ ရည်မှန်းချက်ပါပဲ [1]။

တကယ်တော့ UHC ဆိုတာဟာ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်မှာ အောင်မြင်ဖို့ ရည်မှန်းထားတဲ့ ရေရှည်တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပန်းတိုင် (SDG) ၃.၈ ရဲ့ အဓိက ပန်းတိုင်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ် [2-4]။

 UHC ရဲ့ အဓိက အစိတ်အပိုင်း (၃) ခု

UHC ကို အောင်မြင်အောင် လုပ်ဆောင်ဖို့ဆိုရင် ကျန်းမာရေးစနစ်ကို ရှုထောင့် (၃) ခုကနေ တိုးချဲ့ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်ပါတယ် [5, 6]:

1.  လူဦးရေ လွှမ်းခြုံမှု (The Population Covered): ဝန်ဆောင်မှုတွေ ရရှိတဲ့ လူဦးရေ အချိုးအစားကို တိုင်းပြည်ထဲက လူအားလုံး ပါဝင်လာအောင် တိုးချဲ့ရပါမယ် [5]။

2.  ဝန်ဆောင်မှု အပိုင်းအခြား (The Range of Services): ကျန်းမာရေး မြှင့်တင်ရေး၊ ကာကွယ်ရေး၊ ကုသရေး၊ ပြန်လည် ထူထောင်ရေး၊ နာကျင်မှု သက်သာစေရေးစတဲ့ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှု အပြည့်အစုံကို တိုးချဲ့ရပါမယ် [1, 5, 7]။

3.  ဘဏ္ဍာရေး အကာအကွယ် (Financial Protection): ဝန်ဆောင်မှု ကုန်ကျစရိတ်ရဲ့ ဘယ်လောက် ရာခိုင်နှုန်းကို ရန်ပုံငွေ (pooled funds) ကနေ ပေးချေပေးမလဲဆိုတာ တိုးချဲ့ရပါမယ် [5, 8]။ ဒါမှ ဘဏ္ဍာရေး ဒုက္ခရောက်ခြင်း (financial hardship) ကို ကာကွယ်နိုင်မှာပါ [2, 9]။

 လက်ရှိ ကမ္ဘာ့အခြေအနေနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အနေအထားအရ UHC တိုးတက်မှုဟာ လမ်းချော်နေတယ် လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ် [10]။

   ဝန်ဆောင်မှု လွှမ်းခြုံမှု (Service Coverage Index – SCI): ၂၀၀၀ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ SCI ဟာ ၄၅ ကနေ ၆၈ (၁၀၀ မှာ) အထိ တိုးတက်ခဲ့ပေမဲ့ ၂၀၁၉ ကနေ ၂၀၂၁ အထိ တိုးတက်မှုဟာ ရပ်တန့်နေပါတယ် [10, 11]။

   ဘဏ္ဍာရေး ဒုက္ခ: ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ လူဦးရေ ဘီလီယံ ၂ ယောက် လောက်ဟာ ကျန်းမာရေးအတွက် အိတ်ထဲကနေ တိုက်ရိုက်ပေးရတဲ့ ကုန်ကျစရိတ်တွေကြောင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ဒုက္ခ (သို့မဟုတ်) ဆင်းရဲမွဲတေမှု ကြုံတွေ့ခဲ့ရပါတယ် [10]။

   လူ့အသက်ဆုံးရှုံးမှု: ၂၀၁၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မိခင်သေဆုံးမှု လျော့ကျအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ နှစ်စဉ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် သို့မဟုတ် မီးဖွားချိန်အတွင်း အမျိုးသမီး ၃ သိန်းနီးပါး သေဆုံးနေပါတယ် [12]။ ကလေးသူငယ် ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံမှုလည်း ရပ်တန့်နေပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ ၂၀၁၉ ထက် ကလေး ၂.၇ သန်း ပိုပြီး ကာကွယ်ဆေး မထိုးရသေးဘူးလို့ သိရပါတယ် [12]။

UHC ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ အဓိက စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိပါတယ်-

   ဘဏ္ဍာရေးမညီမျှမှု: နိုင်ငံများအပြင် နိုင်ငံအတွင်းမှာပါ ကျန်းမာရေးအသုံးစရိတ် မညီမျှမှုတွေ ကြီးမားပါတယ် [13]။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေရဲ့ ၁၁% ဟာ လူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် တစ်နှစ်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၀ အောက် သုံးစွဲတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ နေထိုင်နေရပြီး၊ ဝင်ငွေများတဲ့နိုင်ငံတွေမှာ ပျမ်းမျှ ဒေါ်လာ ၄၀၀၀ သုံးစွဲနေပါတယ် [13]။

   ဝန်ထမ်းရှားပါးမှု: ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်မှာ ကျန်းမာရေးနှင့် စောင့်ရှောက်မှု လုပ်သား ၁၁.၁ သန်း လောက် ပြတ်လပ်နိုင်မယ်လို့ ခန့်မှန်းရတာဟာ UHC အတွက် ကြီးမားတဲ့ စိန်ခေါ်မှုပါ [14, 15]။

   ပြည်သူ့ကြွေးမြီ: ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၃.၃ ဘီလီယံဟာ ကျန်းမာရေး သို့မဟုတ် ပညာရေး အသုံးစရိတ်ထက် အစိုးရကြွေးမြီ အတိုးပေးချေမှုက ပိုများတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ နေထိုင်နေကြပါတယ် [13]။

 UHC ကို အောင်မြင်စေမယ့် နည်းလမ်းများနှင့် မူဝါဒများ

UHC ကို အောင်မြင်ဖို့အတွက် အထိရောက်ဆုံးနဲ့ အလျင်မြန်ဆုံး နည်းလမ်းကတော့ မူလတန်း ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု (Primary Healthcare – PHC) ချဉ်းကပ်မှု ကို အသုံးပြုဖို့ပါပဲ [1, 16]။

   PHC ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ: PHC ချဉ်းကပ်မှုဟာ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှု ၉၀% ကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ပြီး၊ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်မှာ လူပေါင်း သန်း ၆၀ အသက်ကို ကယ်တင်နိုင်ကာ ကမ္ဘာ့သက်တမ်းကို ၃.၇ နှစ်အထိ တိုးမြှင့်ပေးနိုင်ပါတယ် [16]။

   PHC ရဲ့ အနှစ်သာရ: PHC ဟာ လူတိုင်း ဝင်ရောက်နိုင်မှု၊ ကျန်းမာရေး မြှင့်တင်ရေး၊ ကာကွယ်ရေးနဲ့ ရပ်ရွာလူထု ပါဝင်ပတ်သက်မှုတွေကို အလေးထားပါတယ် [17-19]။

ဘဏ္ဍာရေး မူဝါဒနှင့် ရန်ပုံငွေ စုဆောင်းခြင်း

UHC ကို အောင်မြင်အောင် လုပ်ဆောင်တဲ့ နိုင်ငံတွေဟာ အဓိကအားဖြင့် ပြည်သူ့ ဘဏ္ဍာငွေ ပေါ်မှာသာ အားကိုးကြပါတယ် [20, 21]။

   အခွန်ကောက်ခံမှု: ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာငွေဆိုတာ တိုက်ရိုက်အခွန်၊ သွယ်ဝိုက်အခွန် စတဲ့ မဖြစ်မနေ ပေးဆောင်ရတဲ့ (compulsory), ကြိုတင်ပေးချေထားတဲ့ (pre-paid) စနစ် ကနေ လာတာပါ [22, 23]။

   အန္တရာယ် မျှဝေခြင်း (Risk Pooling): ဘဏ္ဍာငွေတွေကို အတူတကွ စုစည်းခြင်း (pooling) ဟာ ကျန်းမာတဲ့လူနဲ့ ချမ်းသာတဲ့လူတွေက နေမကောင်းတဲ့လူနဲ့ ဆင်းရဲတဲ့လူတွေကို ဖြတ်ကျော် ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ဖို့ (cross-subsidies) အတွက် အရေးကြီးဆုံးပါ [24-26]။ ရန်ပုံငွေ ပိုကြီးလေ၊ ထောက်ပံ့မှု ပိုမို ထိရောက်လေပါ [25, 26]။

   အိတ်ထဲမှ ပေးချေမှု လျှော့ချခြင်း: နိုင်ငံတွေဟာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အသုံးစရိတ်ကို တိုးမြှင့်လိုက်တာနဲ့အမျှ အိတ်ထဲမှ တိုက်ရိုက် ပေးချေမှု (Out-of-Pocket – OOP) အပေါ် မှီခိုအားထားမှု လျော့ကျသွားပြီး ဘဏ္ဍာရေး အကာအကွယ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေပါတယ် [22, 23]။ ဝန်ဆောင်မှု ရယူချိန်မှာ ငွေသားပေးချေမှုတွေကို ဖယ်ရှားပစ်ခြင်း ဟာ ဘဏ္ဍာရေးဒုက္ခကို ကာကွယ်ဖို့ အထိရောက်ဆုံး နည်းလမ်းများထဲက တစ်ခုပါ [27]။

 လက်တွေ့ စိန်ခေါ်မှုများ (Case Study များမှ သင်ခန်းစာများ)

UHC ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ နိုင်ငံအသီးသီးက စိန်ခေါ်မှု အမျိုးမျိုး ရှိပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေမှာ ပိုမို ထင်ရှားပါတယ်-

၁။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံမှ သင်ခန်းစာများ (အုပ်ချုပ်ရေး အားနည်းချက်)

အင်ဒိုနီးရှားရဲ့ အမျိုးသား ကျန်းမာရေး အာမခံ (JKN Mandiri) ဟာ မဖြစ်မနေ ပါဝင်ရမယ်လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပေမဲ့ အကောင်အထည်ဖော်မှု အားနည်းတော့ စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိနေပါတယ် [28, 29]။

   အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည် နည်းပါးခြင်း: မှတ်ပုံတင်ရာမှာ အခက်အခဲတွေ တွေ့ရပါတယ် [28]။ ဥပမာ- စာရင်းသွင်းဖို့ အကူအညီ ပေးခဲ့ပေမဲ့ အင်တာနက်ကနေ မှတ်ပုံတင်ဖို့ ကြိုးစားသူတွေရဲ့ ထက်ဝက်ကျော်လောက်ကပဲ အောင်မြင်ခဲ့ပါတယ် [28]။ အဓိက အကြောင်းရင်းကတော့ အစိုးရရဲ့ အွန်လိုင်း မှတ်ပုံတင်စနစ်မှာ မူလ ပြည်သူ့မှတ်ပုံတင် စာရင်း (civil registry) အချက်အလက်တွေ မမှန်ကန်တာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ် [30, 31]။

   မဟာဗျူဟာမြောက် အချိန်ကိုက်မှု (Strategic Timing): နိုင်ငံသားတွေဟာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဘယ်အချိန်မဆို အာမခံထဲ ဝင်ခွင့်ရှိနေတဲ့အတွက် ဖျားနာမှ စာရင်းသွင်းဖို့ စောင့်ဆိုင်းခြင်း မျိုး ရှိပါတယ် [32, 33]။ အဲဒီလို လုပ်တဲ့အခါ အာမခံအဖွဲ့အတွက် ကုန်ကျစရိတ်တွေ တက်လာပါတယ် (adverse selection) [29, 32]။ အချိန်အကန့်အသတ်ရှိ ထောက်ပံ့ကြေး (time-limited subsidies) တွေ ပေးခြင်းအားဖြင့် ကျန်းမာတဲ့လူတွေကို စောစောဝင်အောင် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ကုန်ကျစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့ပါတယ် [28, 34, 35]။

၂။ ကနေဒါနိုင်ငံမှ စိန်ခေါ်မှုများ (စောင့်ဆိုင်းချိန်)

ကနေဒါရဲ့ Medicare လို့ခေါ်တဲ့ ပြည်သူ့ရန်ပုံငွေ ကျန်းမာရေးစနစ်ဟာ ဝန်ဆောင်ခ နှုန်းထားတွေကို အခွန်နဲ့ အာမခံကနေ ကာကွယ်ပေးထားပေမဲ့ ဆေးညွှန်း၊ မဟာမိတ် ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှု (allied health services) နဲ့ ရေရှည်စောင့်ရှောက်မှု (long-term care) တွေကို လုံးဝ လွှမ်းခြုံမထားပါဘူး [36]။

   ကြာမြင့်သော စောင့်ဆိုင်းချိန်: အသက်အန္တရာယ် မစိုးရိမ်ရတဲ့ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုတွေအတွက် စောင့်ဆိုင်းချိန်တွေ အရမ်း ရှည်လျားနေတာဟာ အဓိက စိန်ခေါ်မှုပါ [36]။

   စောင့်ဆိုင်းချိန်၏ အကျိုးဆက်: ကြာရှည်စွာ စောင့်ဆိုင်းရခြင်းဟာ လူနာတွေရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေပြီး၊ ကုသစရိတ်ကို ပိုမိုများပြားစေပါတယ် [37]။

   စိန်ခေါ်မှု အကြောင်းရင်းများ: ပြည်နယ်နှင့် ဖက်ဒရယ် အစိုးရတို့ကြား တာဝန်ခွဲဝေမှု (shared jurisdiction)၊ ဝန်ထမ်းရှားပါးမှု၊ သက်ကြီးရွယ်အို ဦးရေ တိုးလာမှု၊ စနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မထိရောက်မှုများ (ဥပမာ- ကျန်းမာရေး သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ ပေါင်းစည်းမှု အားနည်းပြီး fax ဖြင့် ဆက်သွယ်နေရခြင်း) တို့ကြောင့် စောင့်ဆိုင်းချိန် ရှည်လျားရခြင်း ဖြစ်ပါတယ် [36, 38, 39]။

 ရှေ့ဆက်သွားမည့် လမ်းကြောင်း

UHC ကို အောင်မြင်အောင် လုပ်ဆောင်ဖို့ဆိုရင် နိုင်ငံရေးပိုင်းဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်က အရေးကြီးဆုံးပါ [40, 41]။

   နိုင်ငံရေး ကတိကဝတ်: အစိုးရတွေအနေနဲ့ ကျန်းမာရေးကဏ္ဍကို ဘဏ္ဍာငွေထဲမှာ ဦးစားပေး ထည့်သွင်းဖို့နဲ့ ဘဏ္ဍာရေး အကာအကွယ်ကို မြှင့်တင်ပေးဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ် [15]။

   တစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ ချန်မထားခဲ့ခြင်း (Leaving No One Behind): UHC ကို ချဉ်းကပ်ရာမှာ စတင်ကတည်းက လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းထဲက အချို့အဝေးဆုံးနဲ့ အားအနည်းဆုံးသူတွေကိုပါ အမှန်တကယ် လွှမ်းခြုံနိုင်ဖို့ စီမံရပါမယ် [26, 40, 42]။ ဒါကြောင့် အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှု (entitlement arrangements) တွေကို သေချာ ဂရုစိုက်ပြီး ဒီဇိုင်းဆွဲဖို့ လိုအပ်ပါတယ်၊ မဟုတ်ရင် အားနည်းသူတွေကို ပိုမို ချန်လှပ်ထားသလို ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ် [43-45]။

ဆိုရရင် UHC ဆိုတာ ရိုးရှင်းတဲ့ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုရေး စနစ်တစ်ခုလုံးကို ပြန်လည် ပုံဖော်ပေးမယ့် ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုပါပဲ။ ၎င်းဟာ အခွန်အခ ကောက်ခံမှု၊ အုပ်ချုပ်ရေး စွမ်းဆောင်ရည်နဲ့ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုပေးတဲ့ စနစ်ရဲ့ အခြေခံ အုတ်မြစ်တွေ ခိုင်မာဖို့ လိုအပ်တဲ့ မာရသွန် ပြေးပွဲ တစ်ခုနဲ့ တူပါတယ် [46]။