Concept Paper ရေးဖို့ နည်းလမ်းကောင်းများ

Concept Paper ရေးဖို့ နည်းလမ်းကောင်းများ
Concept Paper ဆိုတာ သုတေသန စီမံကိန်း၊ ပရောဂျက် ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်ရဲ့ အကြံဉာဏ်တစ်ခုကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း တင်ပြနိုင်ဖို့ အရေးကြီးဆုံးအရာတစ်ခုပါ။ ဒီစာတမ်းက ကိုယ့်အကြံဉာဏ်ရဲ့ အနှစ်သာရကို တိုတိုနဲ့လိုရင်း ဖော်ပြပေးနိုင်ရမယ်။ ဘာကို ရည်ရွယ်တယ်၊ ဘာကြောင့် အရေးပါတယ်၊ ဘယ်လိုလုပ်ဆောင်မယ်၊ ဘာတွေ ရလာနိုင်မလဲဆိုတာတွေကို သေသေချာချာ ရေးပြရပါတယ်။ ဒီတော့ သုတေသီတစ်ယောက်ရဲ့အမြင်နဲ့ concept paper ရေးနည်းတွေကို တစ်ဆင့်ချင်းစီ ရှင်းပြပေးပါ့မယ်။

Concept paper က များသောအားဖြင့် စာမျက်နှာ ၂-၅ မျက်နှာလောက်ပဲရှိပြီး တိုတိုနဲ့လိုရင်းကို ရေးရပါတယ်။ အောက်မှာ ပြောပြထားတဲ့ အပိုင်းလေးတွေတော့ မပါမဖြစ် ထည့်ပေးသင့်ပါတယ်။

၁။ ခေါင်းစဉ် (Title)

စာတမ်းရဲ့ အကြောင်းအရာကို အတိုဆုံးဖော်ပြပြီး ဖတ်ချင်စိတ်ဖြစ်အောင်ပါ။
ကိုယ့်ရဲ့ သုတေသန ဒါမှမဟုတ် ပရောဂျက်အကြောင်းကို တိတိကျကျ၊ တိုတိုနဲ့ ထင်ဟပ်အောင် ရေးပါ။
ဥပမာ- “မြို့နယ်အဆင့်ပြည်သူ့ဆေးရုံများတွင် ကလေးငယ်များ၏ အာဟာရချို့တဲ့မှုကို လျှော့ချရန် ကျန်းမာရေးအသိပညာပေးအစီအစဉ်”

၂။ နိဒါန်း (Introduction)
ဒီအကြောင်းအရာရဲ့ နောက်ခံအခြေအနေတွေကို ရှင်းပြပြီး ဘာပြဿနာရှိတယ်ဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြဖို့ပါ။

ဒီသုတေသန ဒါမှမဟုတ် ပရောဂျက်ကို ဘာကြောင့်လုပ်ဖို့လိုတာလဲဆိုတာ ရှင်းပြပါ။
ဒီပြဿနာက ဘာကြောင့်အရေးပါတာလဲ၊ ဘာကြောင့် ဖြေရှင်းဖို့လိုတာလဲဆိုတာ ပြောပြပါ။
ကိုယ်ရှာဖွေချင်တဲ့ မေးခွန်း ဒါမှမဟုတ် ပရောဂျက်ရဲ့ ရည်မှန်းချက်ကို အတိုချုံးပြောပါ။

ဥပမာ- “မြို့နယ်အဆင့်ဆေးရုံတွေမှာ ကလေးငယ်တွေရဲ့ အာဟာရချို့တဲ့မှုဟာ အဓိကပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီပြဿနာက သူတို့ရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးဖွံ့ဖြိုးမှုကို ထိခိုက်စေပါတယ်။ ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ဆိုရင် မိဘတွေနဲ့ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေကို အာဟာရဆိုင်ရာ အသိပညာပေးဖို့ လိုအပ်နေပါပြီ။”

၃။ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ရည်မှန်းချက်များ (Purpose and Objectives)
ပရောဂျက် ဒါမှမဟုတ် သုတေသနရဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေကို တိတိကျကျ ဖော်ပြဖို့ပါ။
ရည်မှန်းချက်တွေကို SMART နည်းနဲ့ ရေးပါ။ (Specific-တိကျမှု၊ Measurable-တိုင်းတာနိုင်မှု၊ Achievable-အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မှု၊ Relevant-ပတ်သက်ဆက်နွှယ်မှု၊ Time-bound-အချိန်ကန့်သတ်ချက်)
ဥပမာ-
“၂၀၂၆ ခုနှစ်အကုန်မှာ ကလေးငယ်တွေရဲ့ အာဟာရချို့တဲ့မှုနှုန်းကို မြို့နယ်ဆေးရုံရဲ့ မှတ်တမ်းများအရ ၁၅% လျော့ချနိုင်ဖို့။”
“ဆေးရုံမှာ လာပြတဲ့ မိဘ ၁၀၀ ကို အာဟာရဆိုင်ရာ သင်တန်းပေးဖို့။”

၄။ ပြဿနာ ဖော်ပြချက် (Problem Statement)
ကိုယ်ဖြေရှင်းချင်တဲ့ ပြဿနာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ဖော်ပြဖို့ပါ။
ပြဿနာက ဘယ်လိုအကျိုးသက်ရောက်မှုတွေ ရှိနေလဲဆိုတာ ထည့်ရေးပါ။ (ဥပမာ- လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၊ စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှု)
သက်ဆိုင်တဲ့ စာရင်းအင်းတွေ ဒါမှမဟုတ် သုတေသနတွေ့ရှိချက်တွေကို ထည့်ပေးပါ။
ဥပမာ- “မြို့နယ်ဆေးရုံက စာရင်းဇယားတွေအရ ဆေးရုံလာရောက်ပြသတဲ့ ကလေးငယ်တွေထဲမှာ ၃၀% နီးပါးဟာ အာဟာရချို့တဲ့မှုပြဿနာ ရှိနေတာ တွေ့ရပါတယ်။ ဒီအခြေအနေက ကလေးတွေရဲ့ ကိုယ်ခံအားကို အားနည်းစေပြီး မကြာခဏ ဖျားနာတတ်တာမျိုးတွေ ဖြစ်စေပါတယ်။”

၅။ နည်းစနစ်နှင့် ချဉ်းကပ်ပုံ (Methodology and Approach)
ပြဿနာကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းမယ်ဆိုတာ ရှင်းပြဖို့ပါ။
ဘယ်လိုနည်းလမ်းတွေသုံးမလဲ၊ ဘယ်လိုအချက်အလက်တွေ စုဆောင်းမလဲ (မေးခွန်းလွှာ၊ အင်တာဗျူး၊ စမ်းသပ်မှု)၊ ဘယ်လိုအဆင့်တွေနဲ့ လုပ်မလဲဆိုတာ ဖော်ပြပါ။
လက်တွေ့ကျပြီး လုပ်နိုင်တဲ့နည်းလမ်းတွေကိုပဲ ရွေးချယ်ပါ။
ဥပမာ- “ဒီပရောဂျက်မှာ ဆေးရုံကိုလာရောက်ပြသတဲ့ မိဘတွေဆီကနေ အာဟာရဆိုင်ရာ အသိပညာအဆင့်ကို သိရဖို့ မေးခွန်းလွှာတွေနဲ့ အင်တာဗျူးတွေ လုပ်သွားပါမယ်။ ပြီးရင် အာဟာရဆိုင်ရာ အသိပညာပေးလက်ကမ်းစာစောင်တွေနဲ့ သင်တန်းတွေ ပေးသွားပါမယ်။”

၆။ မျှော်မှန်းရလဒ်များ (Expected Outcomes)
ပရောဂျက် ဒါမှမဟုတ် သုတေသနပြီးရင် ဘာတွေရလာနိုင်လဲဆိုတာ ကြိုတင်ခန့်မှန်းဖို့ပါ။
တိကျပြီး လက်တွေ့ကျတဲ့ ရလဒ်တွေကို ဖော်ပြပါ။
လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒ ဒါမှမဟုတ် သိပ္ပံပညာရပ်အပေါ် ဘယ်လိုအကျိုးသက်ရောက်နိုင်လဲဆိုတာ ထည့်ရေးပါ။
ဥပမာ- “ဒီပရောဂျက်ပြီးသွားရင် ကလေးငယ်တွေရဲ့ အာဟာရချို့တဲ့မှုနှုန်းဟာ လျော့ကျလာပါမယ်။ မိဘတွေဟာ ကလေးငယ်တွေကို ဘယ်လိုအာဟာရဖြည့်ဆည်းပေးရမလဲဆိုတဲ့ အသိပညာတွေ ပိုရလာပါလိမ့်မယ်။”

၇။ အရေးပါမှုနှင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု (Significance and Impact)
ဒီပရောဂျက်ရဲ့ တန်ဖိုးနဲ့ သက်ဆိုင်သူတွေအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်မှုရှိမလဲဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြဖို့ပါ။
ပရောဂျက်က လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၊ ကျန်းမာရေး ဒါမှမဟုတ် ပညာရေးအတွက် ဘယ်လိုအကျိုးရှိမလဲ ရှင်းပြပါ။
ဥပမာ- “ဒီပရောဂျက်က ကလေးတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို တိုက်ရိုက်အထောက်အကူပြုမှာဖြစ်ပြီး၊ ရေရှည်မှာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ ကျန်းမာရေးအဆင့်အတန်း မြင့်မားလာအောင် ကူညီပေးနိုင်ပါလိမ့်မယ်။”

၈။ ဘတ်ဂျက်နှင့် အရင်းအမြစ်များ (Budget and Resources)
ပရောဂျက်အတွက် လိုအပ်တဲ့ ပိုက်ဆံနဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကို အကြမ်းဖျင်းဖော်ပြဖို့ပါ။
ဘယ်လောက်ကုန်ကျမယ်၊ ဘယ်နှယောက်လိုမယ်၊ ဘယ်နည်းပညာတွေသုံးမယ်ဆိုတာ ထည့်ရေးပါ။
ပိုက်ဆံဘယ်ကရှာမယ်ဆိုတာလည်း ထည့်ပြောပါ။
ဥပမာ- “ဒီပရောဂျက်အတွက် လိုအပ်တဲ့ သင်တန်းပစ္စည်းများ၊ လက်ကမ်းစာစောင်များနဲ့ ဝန်ထမ်းခအတွက် ခန့်မှန်းကုန်ကျစရိတ် ဒေါ်လာ ၅,၀၀၀ လိုအပ်ပါမယ်။ ဒေသခံအစိုးရ ဒါမှမဟုတ် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေဆီကနေ ရန်ပုံငွေရှာဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။”

၉။ အချိန်ဇယား (Timeline)
ပရောဂျက်ရဲ့ အဓိကအဆင့်တွေ ဘယ်အချိန်ပြီးမယ်ဆိုတာကို ဖော်ပြဖို့ပါ။
လက်တွေ့ကျတဲ့ အချိန်ဇယားတစ်ခု ဖန်တီးပါ။
ဥပမာ-
လ ၁-၂: အချက်အလက်တွေ စုဆောင်းပြီး အခြေအနေကို လေ့လာမယ်။
လ ၃-၄: အသိပညာပေးပစ္စည်းတွေ ပြင်ဆင်ပြီး သင်တန်းတွေ စတင်မယ်။
လ ၅-၆: ပရောဂျက်ရဲ့ ရလဒ်တွေကို အကဲဖြတ်ပြီး အစီရင်ခံစာ ရေးမယ်။

၁၀။ နိဂုံး (Conclusion)
စာတမ်းရဲ့ အဓိကအချက်တွေကို အကျဉ်းချုံးပြောပြီး ထောက်ခံမှုရဖို့ တိုက်တွန်းဖို့ပါ။
ပရောဂျက်ရဲ့ အရေးပါမှုနဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြန်လည်အလေးပေးပြောပါ။
ရန်ပုံငွေ ဒါမှမဟုတ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့ ဖိတ်ခေါ်ပါ။

ရေးတဲ့အခါ သတိထားရမယ့်အချက်တွေ

ဖတ်မယ့်သူကို စဉ်းစားပါ
ကိုယ့်ရဲ့ concept paper ကို ဘယ်သူတွေဖတ်မလဲ (ရန်ပုံငွေပေးမယ့်သူလား၊ ဆေးပညာရှင်လား၊ မူဝါဒရေးဆွဲသူလား) ဆိုတာကို စဉ်းစားပြီး သူတို့စိတ်ဝင်စားမယ့် ပုံစံမျိုးနဲ့ ရေးပါ။

ရှင်းရှင်းလင်းလင်းရေးပါ
ဆေးပညာဆိုင်ရာ စကားလုံးတွေ သုံးရင်လည်း လိုအပ်ရင် ရှင်းပြပေးပါ။

အပိုဒ်ဖွဲ့ပုံ
စာပိုဒ်တိုလေးတွေရေးပြီး ခေါင်းစဉ်ခွဲတွေ သုံးပါ။

ခိုင်မာတဲ့အထောက်အထား
ယုံကြည်ရတဲ့ အချက်အလက် ဒါမှမဟုတ် ကိုးကားချက်တွေကို ထည့်ပေးပါ။

နမူနာ Concept Paper အကျဉ်းချုပ်ဖွဲ့စည်းပုံ

ခေါင်းစဉ်: [သင့်ပရောဂျက်ခေါင်းစဉ်]
နိဒါန်း: [ပြဿနာနောက်ခံအကြောင်းနဲ့ အရေးပါမှု]
ရည်မှန်းချက်များ: [တိကျတဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေ]
ပြဿနာဖော်ပြချက်: [ဖြေရှင်းချင်တဲ့ ပြဿနာနဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှု]
နည်းစနစ်: [အကောင်အထည်ဖော်မယ့် နည်းလမ်းတွေ]
မျှော်မှန်းရလဒ်များ: [မျှော်မှန်းထားတဲ့ ရလဒ်တွေ]
အရေးပါမှု: [ပရောဂျက်ရဲ့ တန်ဖိုးနဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှု]
ဘတ်ဂျက်နဲ့ အချိန်ဇယား: [ခန့်မှန်းကုန်ကျစရိတ်နဲ့ အချိန်ဇယား]
နိဂုံး: [အနှစ်ချုပ်နဲ့ ထောက်ခံမှုတောင်းခံခြင်း]

နောက်ဆုံးအကြံပြုချက်များ

ပြန်စစ်ပါ
စာတမ်းကို ရေးပြီးရင် စာလုံးပေါင်း၊ သဒ္ဒါနဲ့ အဓိပ္ပာယ်ရှင်းမရှင်း ပြန်စစ်ပါ။

အကြံဉာဏ်တောင်းပါ
လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေ ဒါမှမဟုတ် ဆရာတွေဆီကနေ အကြံဉာဏ်တွေ ထပ်တောင်းပါ။

တိကျပါစေ
မလိုအပ်တဲ့ အသေးစိတ်တွေကို ရှောင်ပြီး အဓိကအချက်တွေကိုပဲ အာရုံစိုက်ပါ။
ဒီလမ်းညွှန်ချက်တွေက သင့်ရဲ့ concept paper ကို ပိုပြီးရှင်းလင်းပြတ်သားအောင် ကူညီပေးနိုင်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်။

နပေတိုး