Qualitative Research တစ်ခု ဘယ်လိုရေးသားကြမလဲ

Qualitative Research (အရည်အသွေးအခြေပြု သုတေသန) ဆိုတာ ကိန်းဂဏန်းတွေထက် လူတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံ၊ ခံစားချက်နဲ့ အပြုအမူတွေနောက်ကွယ်က “ဘာကြောင့် (Why)” နဲ့ “ဘယ်လို (How)” ဆိုတဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်တွေကို ဖော်ထုတ်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဆင့် (၁) – Research Questions ကို သတ်မှတ်ခြင်း
ပထမဆုံးအနေနဲ့  ဘာကို သိချင်တာလဲဆိုတာကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ရပါမယ်။ Qualitative မှာ မေးခွန်းတွေဟာ Open-ended (အဖြေတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြေလို့ရတာ) ဖြစ်ရပါမယ်။
ဥပမာ: “အွန်လိုင်းသင်ကြားမှုက ကျောင်းသားတွေရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးအပေါ် ဘယ်လို သက်ရောက်မှုရှိသလဲ?”

အဆင့် (၂) – Literature Review (စာပေလေ့လာခြင်း)
လေ့လာမယ့် ခေါင်းစဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အရင်က ပညာရှင်တွေ ဘာတွေ ရှာဖွေတွေ့ရှိထားသလဲ၊ ဘယ်နေရာတွေမှာ လိုအပ်ချက် (Gap) ရှိနေသလဲဆိုတာကို ဖတ်ရှုလေ့လာရပါမယ်။ စာတော်တော်ကို ဖတ်ရပါမယ်ဗျ။ ဘက်စုံ ထောင့်စုံကနေ ရှာဖွေ ဖတ်ရှုရပါမယ်။

အဆင့် (၃) – Research Design ကို ရွေးချယ်ခြင်း
ဘယ်လို ချဉ်းကပ်မှုမျိုးနဲ့ သွားမလဲဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ရမှာပါ။ (အရင်က ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ Grounded Theory ဟာ ဒီအဆင့်မှာ ရွေးချယ်ရမယ့် Method တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်)။ တခြား Method တွေကတော့ –
Phenomenology: လူတွေရဲ့ လူမှုဘဝ အတွေ့အကြုံကို လေ့လာခြင်း။
Ethnography: လူမျိုးစု ဒါမှမဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုကို အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ရောက်လေ့လာခြင်း။
Case Study: ဖြစ်ရပ်တစ်ခု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးချင်းစီကို အသေးစိတ် လေ့လာခြင်း။

အဆင့် (၄) – Sampling (နမူနာ လူဦးရေ ရွေးချယ်ခြင်း)
Qualitative မှာ sample size လူအများကြီး မလိုပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အကြောင်းအရာကို ကောင်းကောင်း သိတဲ့သူတွေကို ရွေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
Purposive Sampling: သုတေသနအတွက် အကိုက်ညီဆုံးသူတွေကို တမင်ရွေးချယ်ခြင်း။
Snowball Sampling: တစ်ယောက်ကတစ်ဆင့် နောက်တစ်ယောက်ကို ညွှန်းဆိုခိုင်းပြီး ရှာဖွေခြင်း။

အဆင့် (၅) – Data Collection (အချက်အလက် စုဆောင်းခြင်း)
အသုံးအများဆုံး နည်းလမ်း (၃) ခု ရှိပါတယ်။
Interviews: တစ်ဦးချင်း နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း မေးမြန်းတာ။
Focus Group Discussions (FGD): လူ (၆) ယောက်ကနေ (၁၀) ယောက်ခန့်ကို အုပ်စုလိုက် ဆွေးနွေးခိုင်းတာ။
Observation: သူတို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို ကိုယ်တိုင် စောင့်ကြည့်လေ့လာတာ။

အဆင့် (၆) – Data Analysis (အချက်အလက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း)
ရလာတဲ့ အချက်အလက်တွေ (အသံဖိုင်၊ မှတ်စု) ကို စာသားအဖြစ် အရင်ပြောင်းရပါတယ်။ (Transcription)
Coding: စာသားတွေထဲက အဓိကကျတဲ့ စကားလုံးတွေကို နာမည်ပေး၊ အုပ်စုဖွဲ့တာပါ။ (Open, Axial, Selective Coding တွေကို ဒီနေရာမှာ သုံးပါတယ်)။
Thematic Analysis: အချက်အလက်တွေထဲကနေ ထပ်ခါတလဲလဲ ပေါ်ထွက်လာတဲ့ “အဓိက အကြောင်းအရာ (Themes)” တွေကို ရှာဖွေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဆင့် (၇) – Validation (ခိုင်လုံမှု စစ်ဆေးခြင်း)
တွေ့ရှိချက်တွေဟာ မှန်ကန်ရဲ့လားဆိုတာ ပြန်စစ်ရပါတယ်။
Triangulation: နည်းလမ်းမျိုးစုံ သုံးပြီး စစ်ဆေးတာ (ဥပမာ- Interview ရလဒ်ကို Observation နဲ့ တိုက်စစ်တာ)။
Member Checking: မိမိ ရေးထားတဲ့ အချက်တွေကို ဖြေဆိုသူတွေဆီ ပြန်ပြပြီး “ခင်ဗျားတို့ ပြောချင်တာ ဒါလား” လို့ အတည်ပြုချက် ယူတာပါ။

အဆင့် (၈) – Reporting (အစီရင်ခံစာ ရေးသားခြင်း)
နောက်ဆုံးမှာတော့ ရရှိလာတဲ့ Themes တွေ၊ လူတွေရဲ့ ပြောစကား (Quotes) တွေနဲ့ သီအိုရီတွေကို စုစည်းပြီး စာတမ်းပြုစုရပါတယ်။

Qualitative Research ဟာ ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိပါတယ်။ အချက်အလက် စုနေရင်းနဲ့မှ Research Question ကို နည်းနည်း ပြန်ပြင်တာမျိုးလည်း လုပ်လို့ ရပါတယ်။

Qualitative Research ကို စတင်လေ့လာမယ့်သူတွေအတွက်ရော၊ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သုတေသနပြုလုပ်မယ့်သူတွေအတွက်ပါ အခြေခံကနေစပြီး ဖတ်လို့ကောင်းတဲ့ စာအုပ်ကောင်း (၅) အုပ်ကို ညွှန်းပေးချင်ပါတယ်။

၁။ အခြေခံအကျဆုံးနှင့် နားလည်လွယ်ဆုံးစာအုပ်
Sharan B. Merriam and Elizabeth J. Tisdell  တို့ရဲ့ Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation
ဒီစာအုပ်က Qualitative Research ကို အစကနေ အဆုံးထိ (Step-by-step) ရှင်းပြထားတဲ့ “လက်စွဲစာအုပ်” လိုပါပဲ။ သီအိုရီတွေအပြင် လက်တွေ့ Interview ဘယ်လိုစစ်မလဲ၊ Observation ဘယ်လိုလုပ်မလဲဆိုတာတွေကို နမူနာတွေနဲ့ ရှင်းပြထားလို့ အစပြုသူတွေအတွက် အကောင်းဆုံးပါ။

၂။ နည်းလမ်းမျိုးစုံကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာလိုလျှင်
John W. Creswell and Cheryl N. Poth  တို့ ရေးသားတဲ့ Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches
Qualitative မှာ နာမည်ကြီးတဲ့ နည်းလမ်း (၅) ခုဖြစ်တဲ့ Narrative, Phenomenology, Grounded Theory, Ethnography နဲ့ Case Study တို့ရဲ့ ကွဲပြားချက်တွေကို ဇယားတွေနဲ့ သေချာနှိုင်းယှဉ်ပြထားပါတယ်။ မိမိသုတေသနအတွက် ဘယ်နည်းလမ်းက အကိုက်ညီဆုံးလဲဆိုတာ ရွေးချယ်ရာမှာ အားကိုးရဆုံးစာအုပ်ပါ။

၃။ Grounded Theory ကို အထူးပြုလေ့လာချင်ရင်တော့
Kathy Charmaz ရဲ့ Constructing Grounded Theory
Grounded Theory အကြောင်းကို အသေးစိတ်သိချင်ရင် ဒီစာအုပ်က နံပါတ် (၁) ပါပဲ။ Coding လုပ်နည်းအဆင့်ဆင့်ကို ရှင်းလင်းတဲ့ ဥပမာတွေနဲ့ ပြထားပါတယ်။ ခေတ်သစ်သုတေသနလောကမှာ အကိုးကားရဆုံးစာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ Data Analysis (ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း) အတွက်
Matthew B. Miles, A. Michael Huberman, and Johnny Saldaña တို့ရဲ့ Qualitative Data Analysis: A Methods Sourcebook
အချက်အလက်တွေ အများကြီးရလာတဲ့အခါ (ဥပမာ- Interview Transcript တွေ) အဲဒါတွေကို ဘယ်လို Display လုပ်မလဲ၊ ဘယ်လို Chart တွေ၊ Matrix တွေနဲ့ ရှင်းပြမလဲဆိုတာကို နည်းလမ်းပေါင်းစုံနဲ့ ပြထားပါတယ်။ Analysis ပိုင်းမှာ အားနည်းတယ်လို့ ခံစားရရင် ဒါကို ဖတ်သင့်ပါတယ်။

၅။ စာတမ်းရေးသားနည်း (Writing Up) အတွက်
Steven J. Taylor, Robert Bogdan, and Marjorie DeVault တို့ရဲ့ The Craft of Qualitative Research
သုတေသနလုပ်ရုံတင်မကဘဲ စာတမ်းတစ်စောင်အဖြစ် ဘယ်လိုပုံဖော်မလဲ၊ ကိုယ်တွေ့ရှိချက်တွေကို ဘယ်လို စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းအောင် ရေးမလဲဆိုတာကို လမ်းညွှန်ပေးထားပါတယ်။

တကယ်လို့ အချိန်သိပ်မရလို့ တစ်အုပ်တည်း ကိုပဲ အရင်ဆုံးဖတ်ချင်တယ်ဆိုရင် John W. Creswell ရဲ့ စာအုပ်ကို အရင်ရှာဖတ်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ သူက Qualitative နယ်ပယ်မှာ ဆရာကြီးဖြစ်သလို သူ့ရဲ့ ရေးသားပုံကလည်း သုတေသနသမားအသစ်တွေအတွက် အရမ်းပြည့်စုံပါတယ်။ ဒီစာအုပ်တွေကို PDF အနေနဲ့ Library Genesis သို့မဟုတ် Google Scholar မှာ ရှာဖွေနိုင်ပါတယ်။

နပေတိုး