Dunning-Kruger Effect

Dunning-Kruger Effect

Dunning-Kruger Effect ဆိုတာက စိတ်ပညာနယ်ပယ်မှာ လူတွေရဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အရည်အချင်းအကဲဖြတ်မှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုပါ။ ဒီ effect ကို စတင်လေ့လာခဲ့တဲ့ David Dunning နဲ့ Justin Kruger တို့ရဲ့ သုတေသနအရ၊ အရည်အချင်းနည်းပါးတဲ့သူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ အစွမ်းအစကို လွန်ကဲစွာ အထင်ကြီးတတ်ပြီး၊ အရည်အချင်းမြင့်မားတဲ့သူတွေကတော့ သူတို့ရဲ့ စွမ်းရည်ကို သိပ်မယုံကြည်တတ်ဘူးလို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

Dunning-Kruger Effect ရဲ့ အဓိကအချက်များ

1. အရည်အချင်းနည်းပါးသူများ၏ အလွန်အမင်း ယုံကြည်မှု

   ဒီ effect ရဲ့ အဓိကအချက်ကတော့ တစ်ခုခုကို သိပ်မတတ်တဲ့သူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ အသိပညာ ဒါမှမဟုတ် စွမ်းရည်ကို လွန်ကဲစွာ အကဲဖြတ်တတ်တယ်ဆိုတာပါ။ ဒါဟာ “မသိမှန်းမသိခြင်း” (metacognitive bias) ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ သူတို့မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အကဲဖြတ်နိုင်တဲ့ အသိဉာဏ် နည်းပါးတာက အကြောင်းရင်းပါ။ 

လေ့လာချက်တစ်ခုမှာ (Dunning & Kruger, 1999)၊ စာမေးပွဲတစ်ခုမှာ အမှတ်အနိမ့်ဆုံးရခဲ့တဲ့ ကျောင်းသားတွေက သူတို့ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အဆမတန် မြင့်မားတယ်လို့ ခန့်မှန်းခဲ့ကြပါတယ်။

2.အရည်အချင်းမြင့်မားသူများ၏ နိမ့်ချမှု

တကယ်ကျွမ်းကျင်တဲ့သူတွေကတော့ သူတို့ရဲ့ အရည်အချင်းကို သိပ်မယုံကြည်တတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ သူတို့မှာ နယ်ပယ်တစ်ခုရဲ့ နက်ရှိုင်းတဲ့ အသိပညာရှိတာကြောင့်၊ သူတို့ မသိသေးတဲ့အရာတွေ ဘယ်လောက်များပြားတယ်ဆိုတာကို သိမြင်နိုင်လို့ပါ။ 

ပညာရှင်တစ်ယောက်က သူတို့ရဲ့ နယ်ပယ်မှာ သိပ်မတော်ဘူးလို့ ခံစားရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းမှာ သူတို့ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်က အဆင့်မြင့်ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

3. မသိမှန်းမသိခြင်း (Double Ignorance)

Dunning နဲ့ Kruger တို့ရဲ့ လေ့လာချက်အရ၊ အရည်အချင်းနည်းပါးသူတွေဟာ သူတို့မသိတာကို မသိမှန်းမသိဘဲ၊ ဒါကို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ ဒါကို “double curse” လို့လည်း ခေါ်ပါတယ်—အသိပညာမရှိတာနဲ့ အဲဒီမရှိမှုကို မသိတာပါ။

သုတေသနနှင့် မှီငြမ်းကိုးကားချက်များ

Dunning-Kruger Effect ကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှာ David Dunning နဲ့ Justin Kruger တို့က “Journal of Personality and Social Psychology” မှာ ထုတ်ဝေတဲ့ စာတမ်းတစ်ခုမှာ စတင်ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ စာတမ်းရဲ့ ခေါင်းစဉ်က “Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One’s Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments” ဖြစ်ပါတယ် (Dunning & Kruger, 1999)။ 

သူတို့ရဲ့ လေ့လာမှုမှာ အောက်ပါ အဓိကရလဒ်တွေကို တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်- 

– Cornell တက္ကသိုလ်မှာ ကျောင်းသားတွေကို သဒ္ဒါ၊ ယုတ္တိဗေဒ၊ နဲ့ ဟာသဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အမှတ်အနိမ့်ဆုံး ရရှိသူတွေက သူတို့ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အဆမတန် မြင့်မားတယ်လို့ ခန့်မှန်းခဲ့ပါတယ်။ 

– အကဲဖြတ်မှု လွဲချော်မှု:
အရည်အချင်းနည်းပါးသူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ အားနည်းချက်ကို မမြင်နိုင်သလို၊ တခြားသူတွေရဲ့ အရည်အချင်းကိုလည်း မမှန်ကန်စွာ အကဲဖြတ်တတ်ပါတယ်။ 

– သင်ယူမှုနဲ့ တိုးတက်မှု:
အရည်အချင်းနည်းပါးသူတွေကို သင်ကြားပေးပြီးနောက်၊ သူတို့ရဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အကဲဖြတ်မှုဟာ ပိုပြီး တိကျလာတယ်လို့ တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

Dunning နဲ့ Kruger တို့ရဲ့ လေ့လာမှုကို အခြေခံပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာ တခြား သုတေသီတွေကလည်း ဒီ effect ကို နယ်ပယ်အမျိုးမျိုးမှာ (ဥပမာ ဆေးပညာ၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး) ဆက်လက်လေ့လာခဲ့ပါတယ်။ 

– ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု:

အချို့လေ့လာမှုတွေအရ၊ Dunning-Kruger Effect ဟာ အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတွေမှာ ပိုသိသာပြီး၊ အရှေ့တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတွေမှာ နိမ့်ချမှုကို ပိုဦးစားပေးတဲ့အတွက် ဒီ effect ရဲ့ သက်ရောက်မှု နည်းပါးတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ် (Heine & Hamamura, 2007)။ 

လက်တွေ့ဘဝဥပမာများ

1. အလုပ်ခွင်မှာ:

အလုပ်တစ်ခုမှာ အတွေ့အကြုံနည်းတဲ့သူတစ်ယောက်က သူ့ရဲ့စွမ်းဆောင်ရည်ကို အဆမတန်ယုံကြည်ပြီး၊ ခက်ခဲတဲ့ တာဝန်တွေကို လွယ်လွယ်လုပ်နိုင်တယ်လို့ ထင်တတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်လုပ်ဆောင်တဲ့အခါ အမှားတွေ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါတယ်။ 

2. ဆိုရှယ်မီဒီယာမှာ:
Facebook လိုမျိုး ပလက်ဖောင်းတွေမှာ တစ်ခါတစ်ရံ လူတွေက ရှုပ်ထွေးတဲ့ အကြောင်းအရာတွေ (ဥပမာ သိပ္ပံ၊ ဆေးပညာ) ကို သိပ်မသိဘဲ ယုံကြည်ချက်အပြည့်နဲ့ ငြင်းခုံတတ်ကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။ 

Dunning-Kruger Effect ကို ဘယ်လိုကျော်လွှားမလဲ?

1. သင်ယူမှုနဲ့ လေ့ကျင့်မှု:

အသိပညာ သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျင်မှု တိုးတက်လာတဲ့အခါ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အကဲဖြတ်မှုဟာ ပိုပြီး တိကျလာပါတယ်။ Dunning နဲ့ Kruger တို့ရဲ့ လေ့လာမှုအရ၊ သင်ကြားပြီးနောက် အရည်အချင်းနည်းပါးသူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှုဟာ လျော့နည်းလာပြီး ပိုမှန်ကန်လာပါတယ်။ 

2. ဝေဖန်သုံးသပ်မှု လက်ခံခြင်း:

တခြားသူတွေရဲ့ အကြံပြုချက်တွေကို နားထောင်ပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ အားနည်းချက်တွေကို လက်ခံဖို့ ကြိုးစားရပါမယ်။ 

3. မသိမှုကို လက်ခံခြင်း:

ကိုယ်သိထားတာထက် မသိသေးတာတွေ အများကြီးရှိတယ်ဆိုတာကို သတိရထားဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် နိမ့်ချမှုကို တိုးပွားစေပါတယ်။ 

နိဂုံးချုပ်

Dunning-Kruger Effect ဟာ လူတွေရဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အကဲဖြတ်မှုမှာ ဖြစ်ပေါ်တတ်တဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှုတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို ကျော်လွှားဖို့အတွက် သင်ယူမှု၊ ဝေဖန်သုံးသပ်မှု လက်ခံမှု၊ နဲ့ ကိုယ်မသိသေးတာတွေကို လက်ခံတတ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီ effect ကို နားလည်ထားခြင်းအားဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရော တခြားသူတွေရဲ့ အပြုအမူကိုပါ ပိုမိုနားလည်နိုင်ပြီး၊ ပိုမိုထိရောက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချမှတ်နိုင်ပါတယ်။

နပေတိုး

ကိုးကားချက်

– Dunning, D., & Kruger, J. (1999). Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One’s Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments. *Journal of Personality and Social Psychology*, 77(6), 1121–1134. 
– Ehrlinger, J., Johnson, K., Banner, M., Dunning, D., & Kruger, J. (2008). Why the unskilled are unaware: Further explorations of (absent) self-insight among the incompetent. *Organizational Behavior and Human Decision Processes*, 105(1), 98–121.
– Heine, S. J., & Hamamura, T. (2007). In search of East Asian self-enhancement. *Personality and Social Psychology Review*, 11(1), 4–27.