(Research Paradigm) တွေထဲက အဓိက အရေးကြီးတဲ့ ၆ ခု
၁. Constructivist (တည်ဆောက်ဝါဒ)
ဒါက လူတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံ၊ အမြင်၊ ယုံကြည်ချက်တွေကနေ “အမှန်” ဆိုတာ ဖြစ်လာတယ်လို့ ယုံကြည်တဲ့ အယူအဆပါ။ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် အတွေ့အကြုံ မတူတော့ အမှန်တရားလည်း မတူနိုင်ဘူး။ ဥပမာ – ကျောင်းထဲမှာ ဆရာတစ်ယောက်က ကလေးတွေကို ဘာသာရပ်တစ်ခု သင်ပေးတယ်ဆိုပါစို့။ ကလေး ၃၀ မှာ နားလည်ပုံ ၃၀ မျိုး ဖြစ်နေတယ်။ အဲ့ဒါကို သုတေသနလုပ်ရင် တစ်ယောက်ချင်း နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း တွေ့ဆုံမေးမြန်းပြီး သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်အမြင်တွေကို တည်ဆောက်ပေးရတယ်။ အမှန်တစ်ခုတည်း မရှိဘူး၊ လူတိုင်းရဲ့ အမှန်က သူတို့ပဲ ဖန်တီးထားတာ ဆိုတဲ့ အယူပါ။ ဒါကြောင့် အရမ်းကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း တွေ့ဆုံခန်းတွေ၊ ဇာတ်လမ်းပြောပြခိုင်းတာတွေ များမယ်။
၂. Interpretivist (အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုဝါဒ)
ဒါက Constructivist နဲ့ တော်တော်လေး နီးစပ်တယ်။ လူတွေရဲ့ အပြုအမူ၊ လုပ်ရပ်တွေကို နားလည်ဖို့ သူတို့ဘာကြောင့် အဲ့လို လုပ်တာလဲ၊ သူတို့ရောဘယ်လို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ထားလဲ ဆိုတာကို အဓိက ကြည့်တယ်။ ကမ္ဘာကြီးကို သိပ္ပံနည်းနဲ့ တိုင်းတာလို့မရဘူး၊ လူတွေရဲ့ အတွင်းစိတ်၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အခြေအနေတွေကနေ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ရမယ်လို့ ယူဆတယ်။ ဥပမာ – တိုင်းရင်းသားတစ်မျိုးရဲ့ ဓလေ့ထုံးတမ်းတစ်ခုကို လေ့လာရင် အပြင်ပန်းကြည့်ရုံနဲ့ မရဘူး၊ သူတို့အတွက် အဲ့ဒီ ဓလေ့က ဘာကို ကိုယ်စားပြုလဲ၊ ဘယ်လို ခံစားရလဲ ဆိုတာ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဝင်နားထောင်ရတယ်။ ဒါကြောင့် အဓိက သုံးတာ အင်တာဗျူး၊ လေ့လာစောင့်ကြည့်ခြင်း (observation)၊ အထောက်အထားစာရွက်စာတမ်းတွေ စသဖြင့်ပါ။
၃. Relativist (နှိုင်းယှဉ်ဝါဒ)
ဒါက ပိုပြီး ပြင်းထန်တယ်။ “အမှန်တရားဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘူး၊ အားလုံးက နှိုင်းယှဉ်ချက်ပဲ” လို့ ဆိုတယ်။ ယဉ်ကျေးမှု၊ အချိန်၊ နေရာ၊ လူမှုအဆင့်အတန်း စတဲ့ အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး အမှန် ပြောင်းလဲနေတယ်။ တစ်နေရာမှာ မှန်တာက တစ်နေရာမှာ မှားကောင်းမှားနိုင်တယ်။ ဥပမာ – အနောက်နိုင်ငံမှာ လူတစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် မျက်လုံးချင်း စိုက်ကြည့်တာ ရိုးသားတယ်လို့ ယူဆတယ်။ အာရှအချို့နိုင်ငံမှာ မျက်လုံးစိုက်ကြည့်ရင် ရိုင်းတယ်လို့ ယူဆတယ်။ အဲ့ဒါ ဘယ်ဟာ မှန်လဲ? Relativist က ဘယ်ဟာမှ လုံးဝ မှန်မနေဘူး၊ အဲ့နေရာရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအလိုက် မှန်တာ ဆိုတယ်။ ဒါကြောင့် သုတေသနလုပ်ရင် ဘက်မလိုက်ဘဲ အမျိုးမျိုး အမြင်တွေကို တန်းတူ လက်ခံပေးရတယ်။
၄. Postpositivist (နောက်ပိုးစတစ်ဝါဒ)
ဒါက အရင်ခေတ် Positivist (အတိအကျ သိပ္ပံပဲ ယုံတယ်) ကို ဝေဖန်ပြီး ပြန်ပြင်ထားတာ။ အရင်ခေတ်က သိပ္ပံနည်းနဲ့ တိုင်းတာလို့ရရင် အမှန်တရားလို့ ယူဆခဲ့တယ်။ Postpositivist က “ဟုတ်တယ်၊ သိပ္ပံနည်းက အရမ်းအရေးကြီးပေမယ့် လူ့အမှားတွေ၊ ကိရိယာအကန့်အသတ်တွေ၊ သုတေသီရဲ့ ဘက်လိုက်မှုတွေ ပါနေနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ဘယ်တော့မှ ၁၀၀% အမှန်လို့ မပြောနိုင်ဘူး၊ အမှန်ကို ချဉ်းကပ်ရုံပဲ တတ်နိုင်တယ်” လို့ ဆိုတယ်။ ဒါကြောင့် သုတေသနလုပ်ရင် အတိအကျ စမ်းသပ်တာ၊ ဂဏန်းစာရင်း သုံးတာ များပေမယ့် အဖြေကို “ဒါက လက်ရှိ အချက်အလက်တွေအရ ဖြစ်နိုင်ခြေအများဆုံးပဲ” လို့ သတိထားပြီး ပြောတယ်။ အတိအကျ မဟုတ်တော့ဘူး၊ ဖြစ်နိုင်ခြေ ဆိုတဲ့ စကားလုံး အရမ်းသုံးတယ်။
၅. Critical Realist (ဝေဖန်ရေးဆန်တဲ့ လက်တွေ့ဝါဒ)
ဒါက တော်တော်လေး ရှုပ်ထွေးပေမယ့် အရမ်းကောင်းတဲ့ အယူအဆတစ်ခု။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ တကယ်ရှိတဲ့ အရာတွေ (reality) ရှိတယ်၊ ဒါပေမယ့် လူတွေ အပြည့်အဝ သိနိုင်ဖို့ မလွယ်ဘူး။ လူမှုရေး ဖိနှိပ်မှု၊ အာဏာ၊ ငွေကြေး၊ ယဉ်ကျေးမှု စတဲ့ ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ ယန္တရားတွေ (mechanisms) ကြောင့် တကယ့်အမှန်တရားကို မမြင်ရဘူး။ သုတေသီရဲ့ အလုပ်က အဲ့ဒီ ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ ယန္တရားတွေကို တူးဖော်ပြီး လူထုကို သတိရှိလာအောင်၊ ပြောင်းလဲလာအောင် လုပ်ပေးဖို့ပါ။ ဥပမာ – ဆင်းရဲတာကို လေ့လာရင် “လူတွေ ပျင်းလို့ ဆင်းရဲတာ” လို့ မပြောဘူး။ နောက်ကွယ်က စီးပွားရေးစနစ်၊ ပညာရေး မညီမျှမှု၊ နိုင်ငံရေး အာဏာသုံးမှု စတဲ့ ယန္တရားတွေကို တူးဖော်ပြတယ်။ ဒါကြောင့် သုတေသနက လူထုကို လွတ်မြောက်ရေး (emancipation) အတွက် လုပ်တာပါ။
၆. Pragmatic (လက်တွေ့ကျကျ ဝါဒ)
အဲ့ဒါက တစ်ခုတည်းသော အယူအဆကို မဆုပ်ကိုင်ဘူး။ “ဘယ်လို နည်းလမ်းနဲ့မဆို ပြဿနာကို တကယ်ဖြေရှင်းနိုင်ရင် အဲ့နည်းက အကောင်းဆုံး” ဆိုတဲ့ အယူပဲ။ ဥပမာ – ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခုကို လေ့လာရင် တစ်ခါတလေ ဂဏန်းစာရင်းနဲ့ တိုင်းတာလို့ရတယ်၊ တစ်ခါတလေ လူနာတွေရဲ့ ခံစားချက်ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း မေးရတယ်။ ဒါကို Mixed Methods (နည်းလမ်းရောနှော) လို့ခေါ်တယ်။ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်က “ပြဿနာကို တကယ်ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့” ပဲ။ အယူအဆဆိုတာ စစ်တိုက်တာ မဟုတ်ဘူး။ လက်တွေ့ဘဝမှာ အသုံးဝင်ရင် ဘယ်လို paradigm ပဲဖြစ်ဖြစ် သုံးလို့ရတယ်။ ဒါကြောင့် လက်ရှိ ကမ္ဘာမှာ အတော်လေး ခေတ်စားနေတဲ့ အယူအဆတစ်ခုပါ။
နပေတိုး
ရူးသွားပြီ
အဟေဟေ
Discover more from naywinaung
Subscribe to get the latest posts sent to your email.